عملیات حرارتی فلزات، ماهیت و طبقه بندی آن!!!

عملیات-حرارتی-آهن-معدن

به طور کلی، یکی از الزامات اساسی در تولید انواع فولاد، آلیاژ و فروآلیاژهای مختلف همچون شمش چدن ، فرومنگنز ، فرو سیلیکو منگنز ، فروسیلیس ، عملیات و فرایندهای حرارتی می‌باشد.

لازم به توضیح است که عملیات حرارتی فلزات، یک فرآیند کنترل شده است که برای اصلاح ریزساختار موادی همچون  فلزات و آلیاژها و با هدف افزایش سختی سطح، مقاومت در برابر دما، شکل‌پذیری و استحکام فلزات، انجام می‌پذیرد. به عنوان مثال، هنگامی که فولاد در معرض تغییرات شدید دمایی قرار می گیرد، ساختار داخلی آن تغییر کرده و خواص جدیدی مانند مقاومت، چقرمگی، سختی و غیره به دست آورد.

به عبارتی،  هدف عملیات حرارتی ، ایجاد  قطعاتی با کیفیت بالا و تضمین خواص مکانیکی (سختی، استحکام، مقاومت در برابر خوردگی یا اصطکاک) مورد نیاز صنایع مختلف (هوا فضا، خودروسازی، پزشکی و غیره) می‌باشد.

در واقع، تغییر خواص یک ماده ، این امکان را ایجاد می‌کند که بتوان از آن ماده در کاربردهای خاصی که به درجه‌ای از خواص مکانیکی خاص نیاز دارند، استفاده کرد. به عنوان مثال، فولاد پس از عملیات حرارتی می تواند سختی بیشتری به دست آورده و برای ساخت ابزارهای برش استفاده شود.

آنچه در ادامه خواهید دید

عملیات-حرارتی-آهن-معدن

عوامل مهم در عملیات حرارتی فلزات

در عملیات حرارتی فلزات، بخش فلزی به یک کوره عملیات حرارتی وارد شده و در آن حرارت داده می شود. سپس این فلزات در مدت زمانی معین و در یک دمای بالا و در یک جو گازی خاص غنی شده با کربن یا نیتروژن ، نگهداری می‌شوند. لازم به ذکر است که فرایند عملیات حرارتی، در نهایت با یک فاز خنک کننده کنترل شده به نام کوئنچ به پایان می‌رسد. به طور معمول، عملیات حرارتی فلزات بر اساس موارد زیر انجام می شود:

عملیات-حرارتی-آهن-معدن

طبقه بندی و انواع عملیات حرارتی

 به طور کلی انواع عملیات حرارتی فلزات را می‌توان به صورت زیر طبقه بندی نمود:

که در ادامه به تشریح هر یک از این انواع عملیات حرارتی فلزات پرداخته می‌شود.

عملیات حرارتی تمپرینگ

عملیات حرارتی تمپرینگ، یک عملیات حرارتی است که هدف آن افزایش سختی و مقاومت فولاد از طریق افزایش میزان ترکیبات مارتنزیتی در فولاد می‌باشد. در این عملیات، فرآیند سخت شدن به طور کلی در سه مرحله انجام می شود:

گرمایش فلز

این مرحله شامل افزایش دمای بسیار بالای فلز است. البته میزان دما بر اساس نوع فولاد مورد نظر تعیین می شود، به عنوان مثال، برای فولاد SAE 1045، دمای کوئنچ تقریبا 805 درجه سانتیگراد است.

یکنواخت کردن درجه حرارت

در این مرحله ، میزان حرارت در سراسر بدنه فلز یکنواخت شده و برای مدت کوتاهی در دمای ثابت نگه داشته می‌شود.

خنک شدن سریع

هنگامی که فلز برای مدتی در دمای معتدل ثابت باقی ماند، باید به سرعت سرد شود. در این بخش، با توجه به نوع فولاد از رساناهای خنک کننده مختلفی همچون آب، روغن، هوا و غیره استفاده می‌شود به عنوان مثال، فولاد SAE 1045 ، در آب کوئنچ می‌شود.

عملیات حرارتی نرمالیزه

عملیات حرارتی نرمالیزه کردن، شامل فرایند آستینه کردن و سپس خنک کردن فولاد می‌باشد. اولین مرحله این است که فلز مورد نظر،  با توجه به مشخصات هر فلز و اهداف مورد نظر ، به آرامی و تا یک دمای مشخص، گرم می‌شود. به عنوان مثال، دمای نرمالیزه برای فولاد SAE 1045  ، 430 درجه سانتیگراد است. لازم به ذکر است که دمای بلوری شدن فولاد یا دمای تبلور، دمایی است که در آن مذاب فولاد به بلور جامد مبدل می‌شود. پس از شکل گیری این فرایند، فرایند خنک سازی نمونه فولاد به دست آمده در مجاورت هوا صورت می‌گیرد.

عملیات حرارتی آنیل کردن یا بازپخت

عملیات حرارتی آنیل کردن یا بازپخت، یک عملیات حرارتی است که برای نرم کردن فولاد انجام می‌شود و  در واقع، شامل بالا بردن دمای فلز تا زمانی است که دمای آن از دمای معتدل فراتر رود. سپس فلز مورد نظر ، در  مدت زمانی کنترل شده در یک دمای ثابت نگهداری می‌شود. لازم به ذکر است که معمولا برای ماشینکاری مناسب فولاد، از فرایند آنیل کردن استفاده می‌شود. چرا که این کار، فرایند ماشینکاری فولاد را تسهیل می‌کند. در نظر داشته باشید که فرایند بازپخت ، یک ریز ساختار فریت-پرلیت داخلی در فولاد ایجاد می‌کند.

عملیات حرارتی سیمان کاری

این فرآیند ، شامل افزایش محتوای کربن در سطح فولاد بوده و نتیجه این عملیات حرارتی، تولید فولادی با محتوای کربن بالاتر در سطح آن است. با این روش می‌توان قطعات فلزی سختی را تولید کرد، اما به طور کلی این قطعات حاصل شده، شکننده نیستند. لازم به ذکر است که مواد مورد استفاده به عنوان عوامل سیمانی، معمولا مخلوط پودر شده از زغال چوب ، فروسیانید پتاسیم و واریو کربنات می‌باشد.  

روش سیمان کاری : در این روش،  قطعات فولادی توسط مواد غنی از کربن احاطه شده و در جعبه‌های دربسته قرار می‌گیرند. سپس این جعبه‌ها در کوره‌هایی با  دمای بالا بین 850 تا 940 درجه سانتی‌گراد حرارت داده می‌شوند. لازم به ذکر است که زمان تقریبی برای شکل‌گیری هر لایه کربن با ضخامت 0.1میلی‌متری بر روی سطح فولاد، یک ساعت خواهد بود. پس از این عملیات، فولاد مورد نظر را  بین 150 تا 250 درجه سانتیگراد با هوا خنک می‌کنند تا تنش های داخلی آن از بین برود.

عملیات حرارتی سیانیداسیون

عملیات حرارتی سیانیداسیون،  یک عملیات ترموشیمیایی است که معمولا شامل سه نوع سیانیداسیون مایع، سیانیداسیون در اتمسفر گاز و سیانیداسیون در محیط جامد می‌باشد. به عنوان مثال، در سیانیداسیون مایع، محصولات فولادی در معرض نمک‌های سیانید مذاب، حرارت داده می‎شوند.  در این فرایند، به دلیل تشکیل کاربیدها و نیتریدهای آهن، می‌توان سطح فولاد را سخت‌تر کرد.

یکی از اشکالات این فرآیند این است که بخارات سیانید سمی هستند، بنابراین باید از روش مناسبی برای تماس با این فلزات استفاده کرد. از طرف دیگر، ضخامت سخت شده با این روش، معمولا کمتر از ضخامتی است که با کربورسازی جامد سخت می شود.

ahanmadan
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.